strona główna
survival
patenty
rośliny jadalne i użytkowe, galeria
tereny wypadowe, wyprawy
książki, linki
nowości
zrób to sam
filmy i programy, aktualnie w TV
sprzęt: pełny i minimalny
jak zacząć?
jedzenie
o autorze
umiejętności podstawowe i zaawansow.
spis treści, słownik, szukaj

Bez kompasu
Husanotra
Kompas magnetyczny
Pomiar azymutu
Rzeźba terenu
Mapa
Pomiary
Szkice
Wyznaczanie pozycji
Praca na mapie
Marsz na azymut
INO
Bez mapy
GPS
Napisz do autora strony

POMIAR AZYMUTU

Umiejętność dokładnego mierzenia azymutów nie jest umiejętnością z gatunku absolutnie niezbędnych do przetrwania. Jednak czasem przydaje się w terenie i jednocześnie stanowi pewien wyznacznik umiejętności survivalowca - podobnie jak umiejętność robienia map. Pozwala również szybciej i pewniej orientować się w terenie.

Definicja azymutu (uproszczona)

Azymut to kąt zawarty między północą a zadanym kierunkiem (np. marszu).

I taka definicja wystarczała wszystkim, gdy byłem młodym harcerzem. W tamtych czasach deklinacja magnetyczna nie przekraczała 2°. A jedyne dostępne mapy gmin w skali 1:25 000 nie miały nie tylko zaznaczonej siatki, ale również żadnej krawędzi mapy przydatnej do orientacji. Nikt więc nie próbował mierzyć azymutów na mapie - mierzyło się azymuty tylko w terenie by użyć ich również w terenie.

Obecnie dostępne są lepsze mapy, więc możliwe są dokładniejsze pomiary azymutów. Ale wciąż nie jest to prosta sprawa:

  1. Każdy azymut można zmierzyć na trzy sposoby: jako azymut kompasowy (magnetyczny), geograficzny oraz topograficzny.
  2. W terenie, mając do dyspozycji tylko kompas, możemy posługiwać się jedynie azymutem magnetycznym.
  3. Z kolei pracując na mapie najczęściej posługujemy się azymutem geograficznym albo topograficznym - bo te linie są najlepiej widoczne na mapie. Ale przechodząc do działań w terenie trzeba azymut przeliczyc na magnetyczny.
  4. Na mapach turystycznych zwykle jest tylko jeden układ współrzędnych: albo geograficzne albo topograficzne. Do współpracy z GPS. Ale brak tam informacji o deklinacji magnetycznej albo zbieżności południków. Czyli - wciąż nie można przenosić azymutów z mapy w teren i odwrotnie.

Zapamiętaj:

W terenie mierzymy i wyznaczamy tylko azymuty magnetyczne (kompasowe)

Każdy azymyt przenoszony z mapy lub na mapę musi być odpowiednio przeliczany.

Pomiar azymutu w terenie

Pomiar azymutu oznacza, że mając fizyczny kierunek (stąd - tam) chcemy otrzymać liczbę (do zapisania, przeniesienia na mapę itp.). Najlepsze do tego celu będą kompasy z obrotowym pudełkiem, w których można jednoczesnie celować i obserować igłę magnetycznąj (np. z lusterkiem lub z soczewką).

A robi się to tak:
  1. Wyceluj kompasem (jego przyrządami celowniczymi lub krawędzią boczną) w odpowiednim kierunku.
  2. Trzymając podstawę kompasu nieruchomo tak obracaj pudełkiem, żeby kierunek północny zaznaczony na pudełku był wskazywany przez igłę magnetyczną. Pomogą w tym południki pomocnicze (kreski namalowane na dnie pudełka) - przy idealnym ustawieniu będą równoległe do igły.
  3. Sprawdź, czy kompas nadal celuje w odpowiednim kierunku a jednocześnie igła wskazuje północ na pudełku
  4. Odczytaj cyfrę azymutu z podziałki kątowej. Będzie to azymut magnetyczny.

Pomiar azymutu na mapie

Pomiar azymutu na mapie (by potem wyznaczyć kierunek w terenie) jest jedną z najczęściej powtarzanych czynności podczas poruszania się w obcym terenie. Na szczęście nie jest to nic trudnego. Najlepiej nadaje się do tego...

... kompas z przezroczystym dnem

Robi się to w następujący sposób:
  1. Zlokalizuj na mapie punkt początkowy [A] i końcowy [B] azymutu.
  2. Przyłóż do obu punktów boczną krawędź kompasu, pilnując żeby strzałka kierunkowa miała grot w odpowiednią stronę. Czasami zdarzają się kompasy, które jedyną linijkę mają w poprzek strzałki kierunku albo całkiem jej nie mają. Nam się one nie przydadzą w tej pracy.
  3. Trzymając podstawę kompasu obróć pudełkiem tak, żeby linie narysowane na przezroczystym dnie pudełka były równoległe do pionowych linii siatki kilometrowej (lub siatki południków). I znów pilnuj, żeby strzałka orientacyjna (na dnie pudełka) wskazywała północną krawędź mapy. Położenie igły jest tu nieważne gdyż nie potrzebujemy do tego zadania orientować mapy.
  4. Odczytaj wartość azymutu na kresce wskaźnika.
  5. Jeżeli wartość azymutu ma być następnie wykorzystana w terenie, weź jeszcze poprawkę na uchylenie magnetyczne (jeśli używałeś pionowych linii siatki kilometrowej) lub deklinację magnetyczną (jeśli używałeś siatki południków).



Czasem jednak sprawa jest nieco trudniejsza, gdyż trafił się...


... kompasem z nieprzezroczystym dnem

Tutaj postępować należy trochę inaczej:
  1. Przyłóż boczną krawędź kompasu do południka (zwykle jest nim boczna krawędź mapy) lub pionowej linii siatki kilometrowej. Ustaw na kompasie azymut 0° ± poprawka na deklinację magnetyczną lub uchylenie magnetyczne siatki. Następnie zorientuj mapę obracając mapą wraz z leżącym na niej kompasem, tak długo aż igła magnetyczna pokryje się z północą na kompasie.
  2. Zlokalizuj na mapie punkt początkowy [A] i końcowy [B] azymutu.
  3. Przyłóż do obu punktów boczną krawędź kompasu pilnując, żeby strzałka kierunkowa miała grot w odpowiednią stronę.
  4. Trzymając podstawę kompasu i mapę pokręcić pudełkiem tak, żeby igła kompasu wskazywała północ na pudełku kompasu.
  5. Odczytaj wartość azymutu na podziałce kątowej.

Wyznaczanie kierunku w terenie

Wyznaczanie kierunku (azymutu) oznacza, że mając liczbę (tzw. azymut) oraz punkt początkowy (tutaj) chcemy otrzymać fizyczny kierunek w terenie (tam).

A robi się to tak:
  1. Ustaw liczbę azymutu na podziałce kątowej.
  2. Obracać całym kompasem (trzymanym poziomo) tak, żeby kierunek północny zaznaczony na pudełku był wskazywany przez igłę magnetyczną. Znów przydadzą się kreski na dnie pudełka.
  3. Sprawdź w co jest wycelowany kompas (jego przyrządami celownicze lub krawędź boczna).
  4. Sprawdź, czy igła wskazuje północ na pudełku a jednocześnie kompas nadal celuje w tym samym kierunku.
Uwaga: Jeśli mierzysz azymut w nocy, pamiętaj że świecąca żarówka jest niezłym elektromagnesem i może odchylić igłę kompasu nawet o kilkadziesiat stopni. Dlatego naświetlaj fosforowe znaczniki na kompasie i wyłączaj latarkę na czas robienia pomiarów.

Wyznaczanie kierunku na mapie...

Wyznaczanie kierunku (azymutu) na mapie oznacza, że mając liczbę (tzw. azymut) oraz punkt początkowy chcemy otrzymać kierunek na mapie.

...kompasem z przezroczystym dnem

A robi się to tak:
  1. Ustaw liczbę azymutu na podziałce kątowej. Jeżeli wartość azymutu masz z pomiarów terenowych to musisz uwzględnić poprawkę na uchylenie magnetyczne lub deklinację magnetyczną zależnie od tego czy będziesz używał północy topograficznej czy geograficznej.
  2. Obracaj całym kompasem tak, żeby pomocniczy południk na dnie kompasu pokrył się z którąś linią północ-południe. Następnie używając drugiej linijki lub twardego, prostego przedmiotu przesuń hompas w poprzek tak. by jego krawędź dotknęła punktu początkowego na mapie.
  3. Innym wyjściem jest np. wbicie w punkt początkowy igły i opieranie o nią linijki kompasu podczas dopasowywania południków na kompasie do pionowych linii na mapie.
  4. Sprawdź w co jest wycelowana krawędź boczna kompasu. Możesz też narysować tą linię na mapie.

...kompasem z nieprzezroczystym dnem

  1. Zorientuj mapę, używając do tego południków np. na krawędzi mapy pamiętając o deklinacji magnetycznej.
  2. Ustaw liczbę azymutu na podziałce kątowej. Jeżeli wartość azymutu masz z pomiarów terenowych to musisz uwzględnić deklinację magnetyczną.
  3. Obracaj całym kompasem tak, żeby igła kompasu wskazywała północ na pudełku. Następnie używając drugiej linijki lub twardego, prostego przedmiotu przesuń hompas w poprzek tak. by jego krawędź dotknęła punktu początkowego na mapie.
  4. Innym wyjściem jest np. wbicie w punkt początkowy igły i opieranie o nią linijki kompasu podczas dopasowywania.
  5. Sprawdź w co jest wycelowana krawędź boczna kompasu. Możesz też narysować tą linię na mapie.
  6. Możesz również pominąć deklinację ale koniecznie dwukrotnie: Podczas orientowania mapy i podczas wyznaczania kierunku na mapie. Wtedy obie poprawki zniosą się nawzajem.
Bez kompasu
Husanotra
Kompas magnetyczny
Pomiar azymutu
Rzeźba terenu
Mapa
Pomiary
Szkice
Wyznaczanie pozycji
Praca na mapie
Marsz na azymut
INO
Bez mapy
GPS
do góry strony