strona główna survival patenty rośliny jadalne i użytkowe, galeria tereny wypadowe, wyprawy
książki, linki nowości zrób to sam filmy i programy, aktualnie w TV sprzęt: pełny i minimalny
jak zacząć? jedzenie o autorze umiejętności podstawowe i zaawansow. spis treści, słownik, szukaj

Survival to nie tylko kondycja i umiejętności „techniczne". W przetrwaniu grupy, duże znaczenie ma również psychologia i umiejętność rozwiązywania konfliktów. I dlatego na stronie www.survival.strefa.pl umieściłem teksty Jerzego Bieleckiego: „Grupy" i „Konflikt".

GRUPY – POWSTAWANIE I FUNKCJONOWANIE

Grupa, zgrana paczka przyjaciół, team, zespół. Często posługujemy się takimi nazwami starając się określić osoby, z którymi spędzamy czas wolny, pracujemy, chodzimy do szkoły, czy wyjeżdżamy na wyprawy. Jak to się jednak dzieje, że razem się spotykamy? Jak rozwiązujemy konflikty? Co robimy by działać efektywnie?

Wstęp

Znajomość procesów grupowych jest ważna i potrzebna z wielu powodów: chociażby po to by lepiej poznać własne miejsce w świecie i społeczeństwie. Każdy z nas pozostaje w sieci wzajemnie powiązanych grup: rodzina, przyjaciele czy klasa. Mechanizmy rządzące grupą, jej kształt, mają ogromne znaczenie podczas wypraw czy działań survivalowych. Wzajemne relacje pomiędzy ludźmi, których łączy wspólnie obrany cel, są wówczas wystawione na szczególnie intensywny sprawdzian - trudne warunki terenowe, zmęczenie czy stałe zagrożenie napinają spoistość zespołu nieraz do granic możliwości. I choć każda z grup jest inna, jednakowoż wszystkie podlegają tym samym prawidłom.

Problematyka działania i funkcjonowania grup stała się przedmiotem badań psychologii społecznej i socjologii. Wiedza zgromadzona przez badaczy jest tak ogromna, iż miałem nie lada problem z doborem najważniejszych treści do niniejszego artykułu. Najpierw postarajmy się określić, kiedy zbiorowość ludzi można określić mianem grupy: Chodzi nam o taki zbiór jednostek, w którym wspólnota pewnych istotnych cech wytwarza jednolitą zbiorową tożsamość. Kontakty, interakcje i stosunki społeczne w jej obrębie są częstsze i bardziej intensywne niż z osobami z zewnątrz.

Co łączy nas w obrębie grupy? Przede wszystkim odczuwamy poczucie wspólnoty wynikające z podobieństwa sytuacji życiowej. Najczęściej jest to miejsca zamieszkania, zawód, cel działania (np. wspólna wyprawa), zainteresowania. Więź tego rodzaju – niezależną, wynikającą niejako z naturalnych okoliczności - socjologia nazywa obiektywną (dla odróżnienia od subiektywnej, wynikającej z indywidualnych oczekiwań i poczucia wspólnoty). Jest jeszcze więź behawioralna, wynikająca ze wspólnych działań członków grupy – wyjazd, manewry, czy spotkanie w klubie lub na imprezie.

Ważne jest by mieć świadomość, że charakter grupy to zjawisko bardzo nietrwałe i podlegające nieustannie zmianom. Inaczej mówiąc: grupa nie „jest” a wciąż „staje się”. Umiejętność rozpoznawania, na jakim etapie znajduje się zespół, jest konieczna dla prawidłowego kierowania jego dynamiką. Jedynie baczna obserwacja i właściwe reagowanie na to co dzieje się w obrębie naszej małej społeczności, może zapewnić osiągnięcie postawionych celów. Bo każda grupa aby zaistnieć i mieć trwały charakter, musi posiadać cel. By go osiągnąć, członkowie grupy pozostają ze sobą w interakcjach (wymiana informacji, współpraca).

Zabezpieczenie skutecznego obiegu informacji wymaga ustalenia struktury grupowej – hierarchii zależności. Kolejnym elementem jest rozwój grupy – każda grupa w swym istnienieniu przechodzi przez szereg stadiów w procesie jej powstawania, funkcjonowania i ewentualnego rozpadu. Specjaliści wyróżniają cztery etapy narodzin grupy. Tak może przyjrzyjmy się im w kolejności:


Formowanie czyli wyczuwamy się nawzajem

Na tym początkowym etapie członkowie grupy wykazują zaciekawienie zadaniami, jakie będą wykonywać, kim są inne osoby w grupie, jakie przyjmą na siebie role, jakie zajmą pozycje, czego będzie się od nich oczekiwać. Wiążą się z tym najróżniejsze niepokoje: brak poczucia bezpieczeństwa, obawy przed nieznanymi osobami. Atmosferę tworzy mieszanina nadziei i obaw, a mimo to każdy - choć zdenerwowany i spięty - udaje spokojnego i zrelaksowanego. Napięcie wytwarza też skłonność niektórych do przejmowania władzy w grupie i wprowadzania autokratycznych rządów jeszcze zanim wyłoni się naturalny lider. Co istotne, opór przeciwko próbom narzucania władzy wykazują najczęściej studenci i osoby związane ze sportami extremalnymi. Dlaczego? Studenci, ponieważ w większości są to osoby, które właśnie stały się niezależne, wyzwalając się spod władzy rodziców. Extremaliści zaś, ze względu na to, iż ryzyko ponoszone przez nich jest zbyt duże, aby zawierzyć swe życie nieznajomej osobie. W tej fazie nie ma podstaw do wystąpienia konfliktów, ponieważ każdy chce wywrzeć jak najlepsze wrażenie, jednocześnie oceniając innych jako potencjalnych przyjaciół, współpracowników. Ludzie starają się być mili, zgodni. Jednak nie zawsze są w tym szczerzy.

Szturmowanie – nie boimy się konfrontować opinii

Przychodzi moment, kiedy wartość i wykonalność zadań jest kwestionowana, zaczyna się dyskusja na temat zasad i metod pracy, zaś opinie rozkładają się pomiędzy lojalnością a oporem wobec prowadzącego. Indywidualny wkład w wykonywanie zadań często ulega zmianie. Członkowie grupy wzajemnie się weryfikują i oceniają. Pojawiają się role w grupie. Mogą pojawić się konflikty dominujące nad realizacją zadania i w efekcie ją hamujące. Jeśli nie zostaną w porę zauważone i rozwiązane - grupa nie osiągnie następnego etapu.

Pozornie wygląda to tak, jakby się nam wszystko posypało: wiele osób traktuje ten etap jako znak, że grupa przechodzi kryzys i załamanie. To błąd! Jest to jedynie świadectwo, iż rozwój zmierza we właściwym kierunku. Etap ten jest również dowodem na pojawiające się zaufanie w grupie, ponieważ członkowie grupy zdobywają się na konfrontację, ujawnianie swych emocji, opinii. Występowanie konfliktów także jest wskaźnikiem prawidłowego rozwoju. Jeżeli bowiem grupa poradzi sobie z nimi we właściwy sposób, to wzajemne relacje pomiędzy jej członkami nabiorą nowej jakości.

Normalizowanie – łapiemy w czym rzecz

W konsekwencji nasza grupa zaczyna stawać się zespołem. Relacje miedzy uczestnikami, kadrą zaczynają się stabilizować. Konstytuują się role, pozycje i zasady współdziałania. Odczuwa się osiągnięcie konsensusu. Wzajemne wsparcie to zdecydowana cecha zespołu na tym etapie.

Etap ten to w życiu grupy bardzo dobry okres. Napięcie utrzymuje się na niskim poziomie, członkowie grupy dążą się dość dużym wzajemnym zaufaniem. Między sobą znają się tak dobrze, iż potrafią podejmować racjonalne decyzje dotyczące podziału obowiązków. Zadania dzielone są według kwalifikacji, uzdolnień, predyspozycji poszczególnych osób. Doskonałym przykładem podziału zadań pomiędzy członków grupy jest struktura wojskowego pododdziału specjalnego - dowódca, łącznościowiec, zwiadowcy, saper, paramedyk, tłumacz itd. Każdy z żołnierzy jest w zasadzie zdolny do zastąpienia kolegi z pododdziału, jednak ma tylko jedną podstawową specjalizację.

Realizowanie – totalna integracja

Wreszcie grupa osiąga stan optymalny. Cechuje ją duża dojrzałość i zdolność do podejmowania bardzo trudnych zadań i wyzwań. Już wiemy z czego mogą wynikać konflikty i potrafimy je efektywnie rozwiązywać. Nasza moc sprawcza osiąga najwyższy poziom, a czas na pracę wykorzystujemy efektywnie. Napięcie jest niewielkie, a wzajemne zaufanie prawie całkowite. Już nie trzymamy się ściśle swoich ról, a przyjmujemy je elastycznie, zgodnie z posiadanymi kompetencjami. Nawet osoby odgrywające rolę liderów zmieniają się: władza przekazywana jest temu, kto najlepiej pokieruje grupą przy realizacji konkretnego zadania. Powstaje swoista „tożsamość zbiorowa”.


Prawdopodobnie dwoma najważniejszymi aspektami relacji interpersonalnych w grupie są zaufanie i spójność. Zaufanie jest podstawą wiary w to, że potrafimy przewidywać zachowanie innych i możemy polegać na swoich zachowaniach. Budowanie zaufania wymaga czasu i wysiłku, lecz jest niezbędnym warunkiem tego, aby grupa mogła funkcjonować. Brak zaufania oznacza niską efektywność. Niemożność zaufania sobie nawzajem w trakcie realizacji wspólnego przedsięwzięcia powoduje, że jednostkowy wkład wysiłku staje się mniejszy, a podział zadania na etapy przebiega z oporami.

Siła pozytywnych więzi interpersonalnych określana jest jako spójność. Uważa się, iż grupa cechuje się wysoką produktywnością, jeżeli jest spójna i panuje w niej przekonanie, że wspólna praca przyniesie dobre korzyści. Ponieważ spójność należy do pozytywnych i pożądanych cech grupy, należy się troszczyć o nią i ją budować. O ile nie można kreować zaufania, to spójność da się ukształtować w wyniku świadomych zabiegów. Spójność grupy można wzmacniać „pisząc” historie wspólnie spędzonych chwil; dbając aby grupa spędzała razem jak najwięcej czasu i dzieliła jak najwięcej doświadczeń. Innym sposobem jest utrudnienie dostępu do niej zainteresowanym osobom: elitarność przyciąga niczym magnes. Zaś to co zdobywamy z trudem, cenimy sobie daleko bardziej.

Należy pamiętać, iż im większa grupa tym trudniej o spójność. Zdecydowanie łatwiej zaznajomić się i poznać członkom 20-sto osobowej drużyny niż zespołowi 100-osobowemu. Bardziej spójne będą grupy składające się z osób o tej samej płci. Silniejsze jest wówczas dążenie dążenie do zacieśniania wzajemnych więzi oraz nacisk na potwierdzenie orientacji seksualnej oraz męskości lub kobiecości.

Wysoki poziom spoistości skutkuje w następujący sposób:

  • następuje ożywienie komunikacji wewnętrznej ,
  • osoby wykazują wobec siebie przyjazne nastawienie i większą gotowość do współpracy,
  • poprawia się wzajemna kontrola członków i wpływ na ich działanie,
  • rośnie skuteczność podczas realizacji zamierzonych celów,
  • rośnie też poziom zadowolenia z bycia razem.
  • Co daje grupa? Pozwala ona jednostce zaspokajać wiele potrzeb. Zwiększa jej szanse na przetrwanie, zarówno w sensie psychologicznym jak i fizycznym. Jest najważniejszym źródłem informacji i gwarancją otrzymania opieki i wsparcia w trudnych chwilach. Poszukujemy przede wszystkim takiej grupy, w której udział będzie miał dla nas znaczenie nagradzające. Kiedy tworzymy grupę, wybieramy osoby, od których dzieli nas “niewielka odległość”, posiadające wspólnie z nami cechy i atrakcyjne fizycznie.

    Pierwsza część cyklu ma posłużyć zrozumieniu następnych części dotyczących procesów grupowych. W kolejnych tekstach postaram się przybliżyć funkcjonowanie grup w trudnych sytuacjach, w tym źródła i sposoby rozwiązywania konfliktów grupowych, efektywność grupy, podejmowanie decyzji, władzę i przywództwo. Tak aby można było wykorzystać wiedzę zawartą w artykułach praktycznie.

    Powyższy tekst ukazał się (w nieco innej formie) w czasopiśmie "Survival"
    do góry strony