strona główna survival patenty rośliny jadalne i użytkowe, galeria tereny wypadowe, wyprawy
książki, linki nowości zrób to sam filmy i programy, aktualnie w TV sprzęt: pełny i minimalny
jak zacząć? jedzenie o autorze umiejętności podstawowe i zaawansow. spis treści, słownik, szukaj
Survival to nie tylko kondycja i umiejętności „techniczne". W przetrwaniu grupy duże znaczenie ma również psychologia i umiejętność rozwiązywania konfliktów. I dlatego na stronie www.survival.strefa.pl umieściłem teksty Jerzego Bieleckiego: „Grupy" i „konflikt".

KONFLIKTY

Nie jest możliwe, aby jednostki, które podejmują ze sobą interakcje, myślały cały czas w ten sam sposób i współdziałały bezkonfliktowo. Konflikt, jeśli nie zostanie w porę rozpoznany i rozstrzygnięty, przejawia skłonność do przybierania postaci zakamuflowanej, a przez to wprowadza poważne zakłócenia w funkcjonowaniu grupy. Ignorując konflikt, postępujesz tak, jakbyś pozostawił tlące się ognisko w lesie. Ognisko samo nie zagaśnie, a z każdą chwilą może się rozprzestrzenić ogień. Podobnie jest z konfliktem, sytuacja sama nie powróci do normalnego stanu, a będzie się tylko pogarszać z każdą chwilą.

ŹRÓDŁA KONFLIKTÓW

Konflikty mają wiele źródeł. Źródła te umiejscowione są zarówno w samej grupie, jak i poza nią. Częstym powodem konfliktów są tak zwane ograniczone zasoby. Może to być walka o pozycję lidera w grupie – lider jest tylko jeden, więc jest zasobem ograniczonym. Może to być również spór o rozdzielenie sprzętu w zespole – ktoś dostaje stary, używany, inny dostaje nowy, którego jest mniej. Wreszcie może to być spór o to, kto będzie w „zespole szczytowym” atakującym szczyt w Himalajach.

Źródłem konfliktów może być również niezgodność charakterów. W każdej grupie, zespole znajdzie się ktoś, kto nie wzbudza sympatii. W przypadku, kiedy osoby pozostają w relacji współzależności (wyprawa w Himalajach), wolno spierać się jedynie o kwestie związane z realizowanym zadaniem i unikać osobistych odniesień. Istotne jest, aby nauczyć się rozróżniać pomiędzy sporem osobistym a „służbowym”. Osoby, które nie potrafią oddzielić spraw osobistych od „zawodowych”, negatywnie wpływają na spoistość grupy, a przez nieumiejętność współpracy w zespole, powodują niską produktywność grupy.

Przyczynami konfliktów mogą być również donoszenie, dyskryminacja oraz molestowanie seksualne.

Donoszenie, mimo pejoratywnego wydźwięku tego słowa, jest w gruncie rzeczy zachowaniem pozytywnym. Najczęściej skutkuje zwróceniem uwagi grupy na istotne problemy. Z drugiej strony jest z pewnością konfliktogenne, bo któż lubi donosicieli…

Dyskryminować można z wielu powodów. W przypadku survivalu czy sportów ekstremalnych najczęściej jest chyba spotykana dyskryminacja ze względu na płeć i stopień zaawansowania wiedzy i umiejętności członka grupy. Dyskryminacja ze w względu na płeć w środowiskach ekstremalistów przejawia się najczęściej w stwierdzeniu, iż kobieta nie nadaje się na wyprawę, na pilota, skoczka spadochronowego, ponieważ jest za słaba, zbyt delikatna, jej miejsce jest w kuchni i przy dzieciach, a kto będzie zajmował się dziećmi, kiedy będzie na wyprawie itd. Faktem jest, iż macierzyństwo jest momentem, który odciąga od bardzo aktywnego i ekstremalnego trybu życia; nie każda kobieta będzie silna jak mężczyzna... Jednak nie żyjemy w średniowieczu i każda jednostka stanowi o sobie i swoich zainteresowaniach, byle by to robiła z rozwagą i znajomością swych możliwości. Co tyczy się zarówno mężczyzn jak i kobiet. Niech więc nie dziwi nikogo widok kobiety w mundurze czy na skalnej ścianie. Historia pokazuje nam wielekrotnie przykłady kobiet podejmujących wyzwania, których nie podjąby niejeden mężczyzna...

Molestowanie seksualne – myślę, iż jest to oczywista sprawa, której nie trzeba szczegółowo omawiać.

Konflikty mogą również powstawać na poziomie wartości i norm. Wartość to cel, do którego dążymy; różne potrzeby ludzi, ich systemy wartości powodują częstokroć rozbieżność pożądanego celu działania grupy. Podczas wyprawy w góry dla jednych celem może być zdobycie szczytu za wszelką cenę, dla innych wspólnie spędzony czas, dla kogoś innego próba przełamania swojego lęku. W momencie załamania pogody, wypadku, kiedy powodzenie wyprawy staje pod znakiem zapytania i powstaje pytanie, co dalej, wychodzą różnice w celach poszczególnych członków grupy. Jedni chcą iść dalej, jedni zawrócić, inni przeczekać i tak powstaje konflikt…

Normy są to sposoby osiągania wartości. Planując wyprawę zastanawiamy się, czy jechać pociągiem, lecieć samolotem, jaki sprzęt zabrać, jaką trasę wybrać, co musimy zrobić by osiągnąć cel – zdobycie szczytu. Każdy z uczestników wyprawy ma swoją koncepcję i usiłuje wpłynąć na ostateczną decyzję, co jest częstą przyczyną powstawania konfliktów.

Jak wspomniałem wcześniej, przyczyną konfliktu może być dobro ograniczone, jakim jest np. władza. Po pierwsze, może być tylko jeden lider. Po drugie, może zaistnieć rozdzielność między władzą a autorytetem. Kiedy osoba występująca w roli autorytetu wie mniej od innych członków grupy o wykonywanym zadaniu i niewłaściwie kieruje ich działaniami (np. mało doświadczony ratownik kieruje akcją ratowniczą w górach), to sytuacja taka może wzbudzać deprywację i wywoływać konflikt. Ambiwalencja towarzysząca sprawowaniu władzy może się objawić m.in. brakiem jasności co do tego, komu jakie przysługują uprawnienia, jaki jest podział zadań i odpowiedzialności. W tym przypadku ujawnia się też dyskryminacja ze względu na stopień zaawansowania wiedzy i umiejętności. Młody, niedoświadczony, jak można go dopuścić do kierowania akcją ratowniczą, ale jak ma zdobyć inaczej doświadczenie…


Negatywne skutki konfliktu:
  • Demonstracja własnych potrzeb i stawianie ich ponad dobro grupy, często wynika z nieuzasadnionego poczucia niewłaściwego traktowania,
  • Stosowanie kar – w niektórych przypadkach osoba tworząca konflikt może zostać zawieszona w prawach członka grupy lub zostać z niej wykluczona,
  • Przedłużający się konflikt między jednostkami prowadzi zwykle do zranienia, w sensie fizycznym i emocjonalnym obu stron konfliktu i może spowodować rozłam w grupie,
  • Utrata zaufania do grupy – jednostka zaczyna przekazywać grupie fałszywe informacje, że jest miło, nic się nie dzieje złego itp.,
  • Każdy negatywnie rozwiązany konflikt, lub nierozwiązany w ogóle, osłabia spoistość grupy, a nawet może doprowadzić do jej rozpadu.
    Pozytywne skutki konfliktu:
  • Ujawnienie skrywanych talentów i umiejętności – czasem sytuacja konfliktowa jest bodźcem do podjęcia aktywności przez kogoś, kto zawsze trzymał się na uboczu,
  • Wprowadzanie innowacji i zmian, obejmujących całą grupę i poszczególnych członków,
  • Źródło informacji diagnostycznych - konflikty przyczyniają się do zarysowania pewnych nabrzmiałych problemów trapiących grupę, które mogą dotyczyć także uczuć jej członków oraz mogą wskazywać, na jakim etapie formowania jest grupa,
  • Każdy pozytywnie rozwiązany konflikt wzmacnia i scala grupę.

    ZAPOBIEGANIE KONFLIKTOM

    Można tworzyć sytuacje znacznie zmniejszające prawdopodobieństwo pojawiania się konfliktów. Jednak czy należy do tego dążyć za wszelką cenę?? Zapobiegnie to wystąpieniu negatywnych skutków konfliktów, ale uniemożliwi też pojawienie się pozytywnych.

    Jedna z technik unikania konfliktów polega na odpowiednim sformułowaniu norm grupowych, aby nie zawierały żadnej ambiwalencji. Kiedy istnieje zgoda co do tego, jakie zachowania są poprawne, istnieje mniejsze prawdopodobieństwo występowania konfliktów.

    Innym sposobem jest psychologiczne i fizyczne odseparowanie poszczególnych członków grupy.


    TECHNIKI ROZWIĄZYWANIA KONFLIKTÓW

    Model DESC (describe, express, specificy, consequences) składający się z 4 kroków: opisu, ekspresji, skonkretyzowania, wyciągnięcia konsekwencji.

    Wśród znajomych zawsze znajdzie się osoba, która notorycznie się spóźnia. Kiedy są to spotkania towarzyskie, nie sprawia to większego problemu. Kiedy chodzi o pracę, wykonanie zadania, ważne jest, by każdy z członków grupy traktował poważnie cel. Po raz kolejny zdarzyło się, że Wojtek spóźnił się na spotkanie. Marek, nerwus nie wytrzymał i wypalił: Ty …, co Ty sobie wyobrażasz, zawsze się spóźniasz, musimy pracować za Ciebie! Nigdy nie uda nam się zaplanować trasy! Jak Ty sobie wyobrażasz wspólny wyjazd, jak nawet nie potrafisz przyjść punktualnie na spotkanie!!!

    Tak, taka wypowiedź „na pewno zmotywuje” Wojtka do punktualności. Po pierwsze stosowanie wyzwisk nigdy niczemu nie służy. Powoduje tylko wzrost agresji stron konfliktu. Używanie słów kluczy: zawsze, nigdy, jest ryzykowne, ponieważ rzadko kryje się za nimi prawda. Marek w swej wypowiedzi podał przyczyny negatywnych zachowań Wojtka, zarzucając nieodpowiedzialność i brak zaangażowania. A jeśli Wojtek spóźnia się, bo nie ma innej możliwość dojazdu, tylko nie miał jak tego powiedzieć?

    Przy zastosowaniu modelu DESC komunikat, który mógłby przekazać Marek, brzmiałby: „Wojtek, spóźniłeś się na 3 z ostatnich 4 spotkań. Moje uczucia związane z tobą i uczestnictwem w grupie byłyby pozytywne, gdybyśmy zdołali bardziej racjonalnie gospodarować czasem. Naprawdę zależy mi na tym, abyś przychodził na spotkania punktualnie. Czy możemy coś zrobić jako grupa, aby Ci to ułatwić? Jeżeli będziemy zjawiać się punktualnie, to będziemy mogli wcześniej rozpoczynać spotkania i wcześniej je kończyć.” Zupełnie inaczej brzmi, prawda??

    Dobrym sposobem na rozwiązywanie konfliktów są negocjacje i targowanie. Dlaczego nie kompromis? W kompromisie wyznacza się środek drogi pomiędzy żądaniami obydwu stron. Jeżeli planujemy kolację, przy czym jedna osoba ma ochotę na płatki z mlekiem, druga na makaron z konserwą, to kompromisem byłby kanapki. Kto wygrał? Nikt. Żadna ze stron nie byłaby zadowolona z takiego rozstrzygnięcia. Oczywiście w sytuacjach, kiedy wymagane jest szybkie podjęcie decyzji i porozumienie musi być osiągnięte za wszelką cenę, kompromis może okazać się użyteczny.

    Innym sposobem podejmowania decyzji jest głosowanie, jednak należy wcześniej ustalić kryteria decyzyjne głosowania.

    Najlepszą metodą na rozwiązanie konfliktu jest rozwiązanie integracyjne. Polega ono na szukaniu takiego wyjścia z sytuacji, aby wszyscy okazali się zwycięzcami i mogli odczuwać przynajmniej częściową satysfakcję. Może to być przyjęcie strategii „coś za coś” – ja gotuję obiad, ale ty zmywasz naczynia, jutro zmiana.

    Kolejną techniką jest GRIT (Graduated Reciprocation In Tension), czyli stopniowe i odwzajemnione skłanianie do obniżania napięcia. Polega ona na uczynieniu przez jedną ze stron dobrowolnego ustępstwa na rzecz drugiej z myślą, że tak jak nakazuje norma wzajemności, odpłaci się ona tym samym.

    Ostatecznym sposobem na rozwiązanie konfliktu jest przyjęcie interwencji trzeciej strony. Czasem w tę rolę wchodzi osoba zaangażowana w konflikt. Wówczas jest ona nie tylko ekspertem, ale zawsze będzie mimowolnie sprzyjać jednej ze stron. Dlatego przypadkowi rozjemcy są z reguły mniej skuteczni niż specjaliści od rozwiązywania konfliktowa i mediacji. Będąc w leśnych ostępach, czy w wysokich górach nie mamy możliwości sprowadzenia takiej osoby. Starajmy się zatem, by rozwiązanie konfliktu znalazły bezpośrednio zainteresowane strony, będą one bardziej skłonne respektować swoje rozwiązanie niż wprowadzone z zewnątrz.

    Konflikty są nieuchronnym wynikiem zachodzących miedzy ludźmi interakcji, ważne jest zrozumienie ich źródeł, mechanizmów powodujących ich eskalację oraz poznanie właściwych sposobów ich rozstrzygania. Warunki sprzyjające nasilaniu się konfliktu pozostają niezmienne, niezależne od tego, co jest jego przedmiotem. Za to najwłaściwszy sposób rozstrzygania konfliktu pozostaje w ścisłej zależności od tego, co stanowi jego podstawę.


    Powyższy tekst ukazał się (w nieco innej formie) w czasopiśmie "Survival". do góry strony