strona główna
survival
patenty
rośliny jadalne i użytkowe, galeria
tereny wypadowe, wyprawy
książki, linki
nowości
zrób to sam
filmy i programy, aktualnie w TV
sprzęt: pełny i minimalny
jak zacząć?
jedzenie
o autorze
umiejętności podstawowe i zaawansow.
spis treści, słownik, szukaj

Bez kompasu
Husanotra
Kompas magnetyczny
Pomiar azymutu
Rzeźba terenu
Mapa
Pomiary
Szkice
Wyznaczanie pozycji
Praca na mapie
Marsz na azymut
INO
Bez mapy
GPS
Napisz do autora strony

MAPA

DEFINICJA MAPY (moja)

Mapa jest to pomniejszony (w skali) obraz terenu naniesiony na powierzchnię (np. papieru) przy pomocy znaków umownych.
Można by w definicji wspomnieć jeszcze o sposobie odwzorowania powierzchni geoidy, która jest w przybliżeniu kulą, na płaski papier ale... dla survivalowców nie ma to praktycznie żadnego znaczenia.

Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy

SKALA MAPY

Najważniejszą rzeczą, jaką trzeba wiedzieć o mapie jest jej skala, czasami zwana podziałką. Oznacza ona stopień pomiejszenia mapy w stosunku do terenu. Jest to informacja niezbędna, gdy trzeba odległość na na mapie przenieść w teren lub odwrotnie.

W dawnych podręcznikach można jeszcze znaleźć informacje o mierzeniu odległości na mapie przy pomocy cyrkla i podziałki liniowej. Obecnie ten sposób praktykuje się chyba już tylko na morzu. Jednak poruszając się w terenie pieszo rzadko robimy to w linii prostej - najczęściej korzystamy z dróg a te zwykle nie są liniami prostymi. I dlatego zwykły cyrkiel czy linijka dla precyzyjnych pomiarów będą niewystarczającymi. W "cywilizowanych" warunkach używa się do tego celu urządzeń technicznych zwanych krzywomierzami (curvimeter), w których ilość obrotów kółeczka toczonego po mierzonej linii przelicza się na metry lub kilometry. Starsze krzywomierze miały obrotową wskazówkę i okrągłą tarczę z kilkoma podziałkami. Nowsze - elektroniczne same wyliczają odległość na podstawie wpisanej skali.

Jednak w surviwalu, tak jak w turystyce, rzadko potrzebna jest tak wielka dokładność pomiaru więc rzadko nosi się przy sobie cyrkiel czy krzywomierz - do pomiaru odległości używa się prostszych sposobów:

  1. Najdokładniejsze chyba będzie przyłożenie cienkiego sznurka do mierzonej trasy, by po rozprostowaniu przyłożyć go do podziałki liniowej i odczytać odległość ze skali albo zmierzyć go linijką i przeliczyć odległość na kilometry.
  2. Bardziej żmudne i mniej dokładne będzie podzielenie mierzonej trasy na proste odcinki, zmierzenie ich linijką, zsumowanie pomiarów i przeliczenie odległości. Inne metody są bardziej lub mniej przybliżone. Jeśli jednak chcemy zmierzyć odległość dziennego przemarszu, błąd wielkości kilometra jest do zaakceptowania.
  3. Sam najczęściej używam metody pośredniej między poprzednimi: Mierzę odległośc na mapie zgiętym palcem wskazującym, starając się "toczyć" go po mierzonej linii. Ponieważ mój pomiarowy palec ma 6 cm (póltora kilometra na 25-ce), najczęściej od razu liczę odległość w kilometrach. Wadą tej metody jes to, że mierząc linię przykrywam ją palcem i nie odwzoruję dokładnie wszystkich zakrętów. No i mierzę zwykle z dokładnością do 1/6 palca.
  4. Teoretycznie bardziej dokładne byłoby użycie w poprzedniej metodzie linijki ale operowanie linijką (nawet krótką) jest trudniejsze niż własnym palcem. No i nie da się prostej linijki "potoczyć" po mapie.
  5. Do przybliżonej (i szybkiej) oceny odległości można użyć siatki kilometrowej: Jedna kratka wzdłuż linii - jeden kilometr, jedna kratka po przekątnej - półtora kilometra. A po zakończeniu trzeba jeszcze według własnego uznania dodać 10-30% na zakręty. No i trzeba pamietać, że na mapach 1:100 000 kwadraty siatki mają bok dwukilometrowy.

Po zmierzeniu odległości na mapie trzeba ją jeszcze przeliczyć na kilometry. Można do tego celu użyć kalkulatora, mnożąc iloczyn (w cm) przez liczbę skali a następnie dzileląc przez 100 dla otrzymania wyniku w metrach lub przez 100 000 dla wyniku w kilometrach.
Jest jednak prostszy sposób przeliczania centymetrów z mapy na odległość w terenie:
Wystarczy obciąć ostatnie 5 zer od liczby skali, żeby dowiedzieć się ile kilometrów [z terenu] wchodzi na centymetr [na mapie]

np. skala 1:500 000 oznacza że 1 cm na mapie to 5 km w terenie

albo obciąć ostatnie 2 zera ze skali żeby dowiedzieć się ile metrów [z terenu] wchodzi na centymetr [na mapie]

np. skala 1:25 000 oznacza że 1 cm na mapie to 250 m w terenie.

W krajach anglosaskich zdarzają się czasem mapy w dziwnej dla nas skali 1:63 360. Skala ta wzięła się z angielskich jednostek miary: 1 cal na tej mapie odpowiada 1 mili. To tak zwana "mapa w skali jednego cala". Podobnie zresztą było z dawnymi mapami carskiej Rosji - 1:84 000. Na starych mapach niemieckich (sprzed I wojny światowej) obrazujących tereny Rosji przedstawiano 4 podziałki liniowe:

wyskalowane w metrach (kilometrową), wiorstach, krokach oraz milach geograficznych (1 mila=7,4 km).

Robiąc swoje szkice terenu też będziecie używać skali. Jednak przewiduję, że raczej będzie ona wyglądać tak: 1 cm=100 kroków niż tak: 1:8333.


Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy

ZNAKI UMOWNE (Znaki topograficzne)

Co to są znaki umowne? - To te wszystkie kreski i znaczki które widzimy, patrząc na mapę. Stanowią one graficzny obraz pokrycia terenu. Można je podzielić na kilka rodzajów:

  • Znaki konturowe (powierzchniowe) - oznaczają przedmiory, których wymiary (długość, szerokość) dają się przedstawić w skali mapy np. lasy, łąki, jeziora. Na mapie są przedstawiane w postaci konturu wypełnionego kolorem lub znakami.
  • Znaki liniowe - oznaczają przedmiory, których długość ale nie szerokość dają się przedstawić w skali mapy np. drogi, strumienie, ogrodzenia. Na mapie są przedstawiane w postaci jednej lub kilku linii, przy czym lokalizację przedmiotu oznacza podłużna oś symetrii znaku.
  • Znaki punktowe - oznaczają przedmiory, których wymiarów nie da się przedstawić w skali mapy np. pojedyncze drzewo, dom, studnia. Ścisłe położenie przedmiotu w naturze oznacza:
    • w znakach o kształcie symetrycznym (koło, trójkąt, kwadrat) - geometryczny środek znaku
    • w znakach z szeroką podstawą - środek podstawy (np. głaz, pomnik)
    • w znakach z kątem prostym przy podstawie - wierzchołek kąrta (np. drzewo, wiatrak, krzyż)
    • w znakach będących połączeniem figur - środek dolnej figury (np. kaplica, zakład z kominem)
  • Znaki objaśniające - nie oznaczają przedmiotów a jedynie uzupełniają ich charakterystykę. Np. znak drzewa na konturze lasu oznacza dominujący gatunek, strzałka przy strumieniu - kierunek prądu.

Na mapach topograficznych kolory znaków są odpowiednio przyporządkowane:

  • NIEBIESKI = wody (rzeki, jeziora, ale również bagna i studnie)
  • ZIELONY = lasy
  • BRĄZOWY = ukształtowanie powierzchni (poziomice, skarpy, dołki)
  • CZARNY = działalność ludzka (drogi, budowle, przesieki w lesie) i opisy (rodzaj lasu, wysokość góry)

Taki np. znaczek skarpy zmienia swoje znaczenie w zależności czy jest w kolorze czarnym, brązowym czy niebieskim. Podobnie linia lub kółko: czarne, brązowe, zielone lub niebieskie.

Znaki umowne zmieniały się i wciąż się zmieniają. Przedwojenne polskie znaki topograficzne były wzorowane na wcześniejszych - głównie niemieckich. Ponieważ ówczene mapy 1:100 000 były jedynymi, które w całości pokrywały obszar całego kraju starano się umieścić na takiej mapie jak najwięcej szczegółów. Jednocześnie wszystkie kolorowe elementy mapy miały czarne kontury - wyraźnie widoczne w przypadku kopiowania mapy na powielaczu. Bardzo sobie chwaliłem te mapy w latach 1980-tych, gdyż były to najdokładniesze wówczas dostępne mapy - w lasach aktualność 50 lat była naprawdę do zaakceptowania.
Po wojnie weszliśmy w zasięg wpływów radzieckich i przyjęliśmy ich standardy - również w dziedzinie kartografii. Wszystkie znaki topograficzne (wz. 1949 (?), 1959, 1966, 1988) krajów socjalistycznych były jednakowe. W 1999 roku Polska weszła do NATO i wszystkie polskie mapy topograficzne musiały zostać dostosowane do tych standardów. Oznaczało to czasami przyjęcie rozwiązań amerykańskich np. szosy są dzielone według szerokości: 3,0m - 5,4m - 7,4m (10stóp - 18stóp - 24stopy).

Ponieważ jednak wciąż są używane starsze mapy, poniżej przedstawię zestawienie kilku "wzorów" znaków topograficznych. Nie przedstawię tylko przedwojennych WIG-owskich bo używa się ich tylko na przedrukach Zachodniej Ukrainy. Dodatkowo należy też pamiętać, że mapy cywilne są drukowane przez wiele firm, które mogą nie zachowywać tych zasad (np. zaznaczają budynki i drogi na brązowo a poziomice na szaro). Na szczęście ogólne zasady się nie zmieniają i znaki są wciąż podobne do siebie.


Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy
Drogi i szosy

Zrozumienie tych znaków nie jest trudne - trzeba tylko uważać przy nowych znakach NATO, gdzie szosa drugorzędna ma taki znak jak poprzednio szosa w budowie.

powiększ
Linie kolejowe

Linie kolejowe są zwykle oznaczane na cztery sposoby - grubą czarną linią, cienką czarną linią, naprzemienną linią czarno-białą oraz pojedynczą czarną "drabinką". W dodatku w zależności od ilości torów i ważności linii oznaczenia mogą się zmieniać nawet na jednej mapie.

powiększ
Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy
Roślinność drzewiasta

Podstawowa zasada - im wyższe drzewa tym ciemniejszy kolor. Uwaga: wiatrołomy mogą mieć podobny znak do cmentarza żydowskiego. Na szczęście ani jednych ani drugich nie ma zbyt wiele na naszych mapach.

powiększ
Roślinność niska i inne pokrycia powierzchni

Obecnie rzadko się mierzy głębokość bagien - wojsko używa tak wiele ciężkiego sprzętu, że każde większe bagno traktuje się "nie do przejścia". Spotkałem się na polskich mapach turystycznych oznaczenie bagien zaczerpnięte z map angielskich.

powiększ
Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy
Ukształtowanie terenu

W zależności od skali poziomice podstawowe mogą być rysowane co 5, 10 lub 20 metrów. Na turystycznych mapach gór - nawet co 50 metrów.
Na wojskowych mapach pogrubia się co piątą poziomicę podstawową, na turystycznych co piątą lub co dziesiątą.
Na mapach turystycznych czasem używa się poziomic pomocniczych (przerywanych) - na topograficznych: pomocniczych połówkowych i pomocniczych ćwiartkowych.

powiększ
Wody
powiększ
Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy
Granice

Naprawdę ważna jest tylko jedna granica - państwowa. Pozostałe granice są już tylko wirtualne i przez to mało ważne.

powiększ
Znaki różne, liniowe

W terenie najważniejszym znakim liniowym (o znaczeniu orientacyjnym) jest linia energetyczna - warto ją rozpoznawać.

powiększ
Znaki różne, punktowe

Na mapach topograficznych dokładna lokalizacja na mapie przedmiotu opisane znakiem punktowym jest określona. Na mapach turystycznych często jedynie przybliżona.

powiększ

Jeśli wyjedziesz kiedyś za granicę to będziesz się posługiwał tamtejszymi mapami. Znaki umowne innych krajów mimo generalnych podobieństw mogą się różnić od naszych. Przykłady (z 1965 roku) widać poniżej:

opis znakupolskiniemieckifrancuskiangielskiUSA
linia kolejowa dwutorowa
szosa
droga gruntowa utrzymana
most
las mieszany
bagno do przejścia

Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy

WSPÓŁRZĘDNE

Współrzędne są używane do opisu położenia na mapie w formie liczbowej. Do najczęściej obecnie stosowanych współrzędnych i układów należą:

  • Współrzędne geograficzne z układem odniesienia WGS-84
  • Współrzędne prostokątne płaskie:
    • UTM z układem odniesienia WGS-84
    • PUWG-92 z układem odniesienia WGS-84

Na mapie układ współrzędnych jast zaznaczony w formie siatki: kwadratów (współrzędne prostokątne) lub "trapezów" (współrzędne geograficzne) opisanych na marginesie mapy.
Zalety i wady obu systemów przedstawiłem w formie tabeli:

Współrzędne prostokątne płaskie (siatka kilometrowa)Współrzędne geograficzne
Kwadraty kilometrowe dzielą się zwyczajnie na 1000 metrów i dlatego położenie na mape można zmierzyć zwyczajną linijką.
O ile tylko mapa jest w jakiejś "dzikiej" skali np. 1:60 000, 1:75 000 jak to się zdarza czasem na mapach turystycznych.
Stopień kątowy dzieli się na 60 sekund kątowych - do mierzenia współrzędnych geograficznych na mapie potrzebna jest specjalna linijka-trapez. Do pomiarów na terenie całej Polski należałoby mieć po kilkanaście linijek - osobną dla każdej szerokości geograficznej i dla każdej skali. Albo uniwersalny przymiar pomysłu StaszKa, który chociaż uniwersalny nie jest zbyt wygodny.
Bez takich przyrządów używanie zwykłej linijki oznacza konieczność wykonania dużej ilości obliczeń (np. 0,47*38mm albo jeszcze gorzej: 28/60*38mm).
Nie można zrobić siatki kilometrowej dla całego świata. Trzeba ją definiować osobno dla każdej strefy. Siatka współrzędnych jest jedna dla całego świata.
Siatki kilometrowej można używać do orientacyjnego mierzenia odległości na mapie - bez względu na skalę. Nie
Używając pionowych linii siatki kilometrowej do orientowania mapy trzeba uwzględniać uchylenie magnetyczne. Używając południków do orientowania mapy trzeba uwzględniać deklinację magnetyczną.


Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy

TRZY PÓŁNOCE

Do przybliżonej orientacji (np. orientowania mapy w terenie) można przyjąć, że kompas wskazuje północ rzeczywistą. Jednak dla precyzyjnej nawigacji (np. pomiarów azymutów) z pomocą mapy trzeba wiedzieć, że zasadniczo istnieją trzy rodzaje północy:

  • Północ geograficzna lub rzeczywista - to kierunek wyznaczony przez południki, które zbiegają się na biegunach.
  • Północ magnetyczna lub kompasowa wyznaczona jest przez linie pola magnetycznego, które zbiegaja na na biegunach magnetycznych. Bieguny magnetyczne niestety nie pokrywają się z biegunami Ziemi - obecnie północny biegun magnetyczny znajduje się w Kanadzie.
  • Północ topograficzna lub siatki - wyznaczona przez pionowe linie siatki kilometrowej, które nie zbiegają się nigdzie (są równoległe) i rzadko kiedy są zgodne z liniami południków.

Na dobrych mapach (np. topograficznych) na dolnym marginesie można odczytać wartości kąta, który trzeba dodać (lub odjąć) do północy magnetycznej lub topograficznej aby otrzymać północ rzeczywistą (geograficzną). Oznaczenia te wyglądają różnie na różnych mapach:

nazwa polskaskrót polskiznak polskinazwa angielskaznak amerykańskiznak kanadyjskiznak australijski
północ geograficznaPnGTrue North TN TN
północ topoograficznaPnTlubGrid NorthGN GNGN
północ magnetycznaPnMMagnetic North MN MN MN

Jeśli takiego oznaczenia na mapie nie ma, trzeba sobie radzić inaczej:

  • Znaleźć na mapie dwa punkty wzajemnie widoczne i zmierzyć azymut między tymi punktami na dwa sposoby:
    • W terenie kompasem oraz
    • Na mapie kątomierzem lub kompasem
    Porównując te dwa pomiary można ustalić wartość uchylenia magnetycznego (różnicy między PnT a PnM) i dewiacji busoli niejako "na skróty". Będzie to metoda tym lepsza, że uwzględni lokalne anomalie magetyczne, których nie widać na poniższej mapie średnich deklinacji.
  • Dla przeliczenia północy magnetycznej na geograficzną wystarczy znać dla danego terenu wartość deklinacji magnetycznej (w Polsce 3°-6°E).
  • Różnicę między północą topograficzną a rzeczywistą (tzw. zbieżność południków) można zauważyć na krawędzi mapy - tam widać, że siatka kilometrowa nie jest równoległa do krawędzi, którą zwykle wyznaczają południki. Więc do orientowania mapy należy używać raczej krawędzi mapy niż siatki kilometrowej. Niestety nie jest regułą dla wszystkich map: Widziałem już starą mapę, której krawędzie były poprowadzone wzdłuż siatki kilometrowej a zbieżność południków wynosiła 10°. Widziałem też mapę przystosowaną do współpracy z GPS, na której była zaznaczona jedynie siatka topograficzna - również na krewędziach.
  • W Polsce na mapach topograficznych zbieżność południków wynosi: od 0,5°W do 3°E na zachód od południka 18° oraz od 3°W do 3°E na wschód od 18 południka).

deklinacja magnetyczna w Polsce

Powyższą mapę wyliczyłem przy pomocy kalkulatora deklinacji ze strony kanadyjskiego urzędu geodezyjnego. Dla określenia deklinacji konkretnego punktu można skorzystać z wygodnego programu na stronie www.magnetic-declination.com.

W lepszych kompasach istnieje możliwość ustawienia deklinacji tak, żeby azymuty były liczone od północy rzeczywistej a nie od magnetycznej. Przy wyjazdach za granicę warto chociaż obejrzeć poniższą mapkę, ściągniętą przeze mnie ze strony www.noaa.gov.

deklinacja magnetyczna na świecie 2010

Dla porządku trzeba powiedzieć, że deklinacja nie jest stała. W przypadku Warszawy zwiększa się się o 0° 7' na rok (czyli 1° na około 14 lat). Do tego dochodzą lokalne anomalie magnetyczne. Największa o jakiej czytałem znajduje się niedaleko Kurska w Rosji, gdzie na przestrzeni 2 km wskazania kompasu zmieniają się o 170°. W Polsce największa deklinacja jest na Suwalszczyźnie ale nie tak duża - najwyżej 20°.

Do tego trzeba jeszcze dodać wpływ bliskich metalowych przedmiotów (podaję za wojskowym podręcznikiem): metalowe guziki - do 10cm, pistolet - 1m, karabin maszynowy - 4-6m, szyny kolejowe - 25m, czołgi - 25-50m. I analogicznie: Pęk kluczy - 50-100cm, włączona żarówka w latarce - 1m, telefon komórkowy podczas logowania do stacji 1-2 m.

Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy

PROBLEMY Z MAPAMI - BŁĘDY I PRZEKŁAMANIA

Podczas marszu na orientację zdarza się, że mapa nie zgadza się z tym, co widzimy w terenie. Powodem tego mogą być: Skala, aktualność, błędy, wojsko, ksero.
Skąd się to bierze i jak sobie z tym radzić? Jak z mapy wyczytać to, czego na niej nie widać? Przeczytaj:


Generalizacja mapy

Jeśli mapa ma zbyt małą skalę (1:100 000 i mniejsze) to jest na niej zbyt mało miejsca, żeby zmieścić wszystkie szczegóły - wszystkie drogi, zakręty, zagrody i strumienie. Twórcy mapy musieli dokonać tzw. generalizacji (uproszczenia) i pokazać tylko główniejsze drogi i ważniejsze obiekty. Ale można na to coś poradzić:

  • Długa kręta polana w lasie często powstaje w dolinie strumienia. A wzdłuż polany i strumienia często biegną leśne drogi.
  • Również ułożenie poziomic może nam zdradzić położenie strumienia.
  • Logika podpowiada istnienie prostej drogi łączącej dwie pobliskie wsie
  • Część wojskowych "setek" pokazuje tylko co drugą przesiekę - reszta jest "w rozumie". Możesz to potwierdzić, sprawdzając numerację oddziałów leśnych na mapie.

Aktualność mapy

Mimo gospodarki rynkowej, nikomu nie opłaca się robić nowych map. Ostatnią aktualizację map topograficznych całej Polski przeprowadzono w latach 1970-tych. I dotyczy to większości map dostępnych w sprzedaży. Dlatego zawsze należy sprawdzić datę druku lub aktualizacji mapy. I pomyśleć, ile ludzie mogli zmienić w terenie przez te lata? Oto co mogło się zmienić (pojawić):

  • Nowe zabudowania, drogi i całe osiedla na skraju miejscowości. Ich centra pozostają niezmienne.
  • Nowe zagrody na wsi. Stare zagrody, nawet jeśli są opuszczone - nie znikają.
  • Drogi gruntowe lub przesieki mogły zostać utwardzone albo wyasfaltowane. Dotyczy to głównie dróg dojazdowych do wsi, czasem dróg leśnych.
  • Lasy mogą zostać wycięte a potem na ich miejscu posadzone nowe. Stary las na mapie stał się porębą lub młodnikiem. A młodnik stał się starym lasem.
  • Przesieka mogła zarosnąć lub pokryć się asfaltem.
  • Licz się z tym, że przy wycince drzew często powstają nowe drogi tzw. zrywkówki. Jednak zwykle są one bardzo kręte i łatwo je odróżnić od "zwykłych" dróg.
  • Linia kolejowa może zostać zlikwidowana ale pozostanie wyraźne torowisko. Jednak po 50 latach nawet torowisko moża zostać zaorane przez rolników.
  • W lesie, a częściej na polu lub jego skraju, może powstać żwirownia lub piaskarnia. Z drogami dojazdowymi.
  • Przebiegi szlaków turystycznych mogą zmienić się znacznie już w ciągu roku.
  • Leśniczówka lub gajówka straciła swą rangę i jest zwykłym domem w lesie (z tabliczką ALP)

Nie należy przy tym przesadzać z wpływem aktualności: Mapy 10-letnie zazwyczaj mają źle wytyczone szlaki i dodatkowe domy na skraju miasta, ale po za tym raczej niewiele się tam zmienia. Zdarzyło mi się chodzić na przedwojennych setkach Sztabu Generalnego - w lasach nie dość że wciąż były aktualne, to jeszcze dokładniejsze od współczesnych!


Błędy na mapie

Mapy wojskowe są z zasady robione porządnie. Jeśli na takiej znajdzie się błąd to będzie on celowy. Niestety mapy wojskowe dostępne obecnie w sprzedaży to zwykle "setki". Dokładniejsze mapy są robione lokalnie przez różne firmy i samorządy. I tu należy wyróżnić dwa rodzaje map (i błędów):

  • Mapy składane z wojskowego "podkładu" i turystycznej "nakładki". O ile "podkład" może być co najwyżej nieaktualny, o tyle błędy będą raczej na "nakładce": źle umieszczony przystanek, źle zaznaczony obiekt zabytkowy. Np. bunkry spalskie były "przesunięte" prawie o kilometr, a PKS o pół. Błędy przy zaznaczaniu szlaków są tu prawie normą.
  • Mapy rysowane od podstaw na bazie innej mapy (wojskowej lub geodezyjnej). Mogą zawierać błędy wynikające z zapomnienia lub niedbalstwa rysownika:
    • na mapie Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego nie było linii kolejowej (działającej), mimo że wszystkie obiekty towarzyszące (mosty, nasypy) były narysowane prawidłowo,
    • na innej mapie poziomica zamiast brązowej była czarna i przez to stała się drogą,
    • na mapie okolic Tomaszowa Mazowieckiego kreślarz nadał jednakowe oznaczenie liniowe: leśnym asfaltom, utwardzonym szutrówkom oraz szerokiej, piaszczystej gruntówce. Może dla czołgów te drogi są podobne - dla mnie nie były.

Tajemnica wojskowa

Do niedawna mapy były fałszowane z powodów militarnych. Obecnie, w dobie satelitów zwiadowczych, nie ma to sensu. Jednak nasze mapy pochodzą zwykle z dawniejszych czasów. I w ten sposób:

  • lotnisko staje się bardzo długą łąką bez dróg,
  • jednostka wojskowa i poligon na mapie wyglądają jak las lub wielkie nieużytki,
  • znikają linie i bocznice kolejowe prowadzące do obiektów militarnych,
  • znikają również poradzieckie miasteczka wojskowe,

Jak sobie radzić? Najpierw trzeba zrobić wcześniejszy wywiad na temat wojska stacjonującego w okolicy. W przypadku spotkania podwójnej linii zasieków, należy usiąść i spróbować z mapy wydedukować kontur obiektu. I obejść go.
Odradzam forsowanie terenów wojskowych - lepiej je obejść. W jednostkach mogą być wartownicy z bronią, a na poligonach - niewypały.

Mapy terenów byłego Związku Radzeckiego wciąż mogą być zafałszowane. Tam "przeniesienie" miasta o kilkadziesiąt kilometrów to nic niezwykłego.


Jakość kserokopii

Obecnie kolorową mapę każdego terenu można bez problemu kupić w księgarni. Jednak kiedyś (nie tak znowu dawno) dobre mapy były cenną zdobyczą i nie do pomyślenia było zabieranie w teren oryginałów. Ciągle jeszcze na niektórych imprezach np. na Harpaganie lub harcerskim rajdzie możesz dostać kserówkę z zaznaczonymi punktami kontrolnymi. I co wtedy? Najlepiej byłoby mieć własną mapę kolorową i na nią przerysować punkty. A jeśli się nie da? Albo w warunkach bojowych zabraknie kolorowych map?
Warto wcześniej poćwiczyć "chodzenie na kserówkach". Żeby Ci to ułatwić udzielę kilku rad:

  • Jeśli tylko można, zadbaj o właściwą jasność odbitki. Nieprawidłowe ustawienie podczas kserowania (np. przez automat) może mieć różne skutki:
znaki: za jasno dobrze za ciemno
drogi boczne, polne i leśne OK OK ledwie widoczne na ciemnym tle lasu
poziomice na polach - 0 (zero),
w lesie - OK
OK w lesie zlewają się z ciemnym tłem,
na polach są identyczne z drogami
strumienie, stawy i jeziora na polach - 0,
w lesie - OK
OK choć są podobne do poziomic zlewają się z ciemnym lasem
granica las/pole niewyraźna wyraźna wyraźna
  • Strumienie zawsze przecinają poziomice. No i jest ich mniej niż poziomic.
  • Poziomice zazwyczaj układają się równolegle do siebie podczas gdy drogi przecinają je po kilka. Gorzej jeśli droga będzie szła poziomo - będzie wtedy wyglądać jak jedna z poziomic. Ale będzie się rozwidlać - poziomice tego nie robią.
  • Stawy mają brzegi poziome, przez co wyglądają dokładnie jak poziomice - Zwróć uwagę na potoki wpadające do stawu. Może niebieska powierzchnia stawu odbiła się w innym odcieniu szarości niż okolica?
Skala mapy - Znaki umowne: komunikacja, roślinność, poziomicówka, różne - Współrzędne - Trzy północe - Problemy

Bez kompasu
Husanotra
Kompas magnetyczny
Pomiar azymutu
Rzeźba terenu
Mapa
Pomiary
Szkice
Wyznaczanie pozycji
Praca na mapie
Marsz na azymut
INO
Bez mapy
GPS
do góry strony