strona główna
survival
patenty
rośliny jadalne i użytkowe, galeria
tereny wypadowe, wyprawy
książki, linki
nowości
zrób to sam
filmy i programy, aktualnie w TV
sprzęt: pełny i minimalny
jak zacząć?
jedzenie
o autorze
umiejętności podstawowe i zaawansow.
spis treści, słownik, szukaj

Bez kompasu
Husanotra
Kompas magnetyczny
Pomiar azymutu
Rzeźba terenu
Mapa
Pomiary
Szkice
Wyznaczanie pozycji
Praca na mapie
Marsz na azymut
INO
Bez mapy
GPS
Napisz do autora strony

OKREŚLANIE POZYCJI NA MAPIE

Miejsce w którym się znajdujemy (miejsce stania, pozycja) możemy na mapie określić przy pomocy istniejących w terenie (i zaznaczonych na mapie) obiektów terenowych: budowli, dróg, roślinności oraz elementów rzeźby terenu.

Określanie pozycji przez obserwację otoczenia

Obok przedmiotów terenowych

Najprostszym przypadkiem jest sytuacja, gdy znajdujemy się obok jakiegoś obiektu punktowego (dom, szczyt góry) albo w określonym miejscu obiektu liniowego (skrzyżowanie dróg, zakręt rzeki, skraj lasu). Wtedy pozycja znaku na mapie jest naszym miejscem stania.


Według przedmiotów terenowych

Ta metoda jest używana najczęściej w okolicy z dużą ilością punktów charakterystycznych.

Po zorientowaniu mapy należy wybrać kilka obiektów orientacyjnych (droga, most, skraj lasu), odszukać je na mapie a następnie określić swoje położenie względem nich.
Dla większej dokładności można jeszcze ocenić swoją odległość od tych punktów i odkładając przeliczoną (w skali) odległośc na mapie wykreślić swoją dokładną pozycję.

    Przykład obok: Znajduję się w środku między lasem i rzeczką. W odległości 150 m biegnie droga. Po drugiej stronie drogi - zagroda.

Zwykle jednak taka precyzja nie jest potrzebna - to nie ostrzał artyleryjski. Wystarczy zlokalizować w terenie obiekt do którego mamy dojść i wybrać odpowiednią trasę. Nieważne czy do mostu jest 200 czy 300 metrów jeśli tylko wiem, że to właśnie do niego mam dojść.


Według rzeźby terenu

Jest to właściwie ta sama metoda co poprzednia, tylko uzywana w okolicach "uboższych" w punkty charakterystyczne. Jest też nieco mniej dokładna, bo formy rzeźby często są oznaczane za pomocą warstwic i nie mają konkretnych konturów.
    Przykład obok: Znajduję się na dziale wodnym: na prawo - wypłuczysko, na lewo - trzy wypłuczyska łączące się natępnie w jedno.

W pozostałych przypadkach przyda się znajomość podstaw geometrii. Teoretycznie do określenia punktu wystarczą dwie linie. W orientacji potrzebna jest jeszcze trzecia rzecz: połączenie linii na mapie z obiektami w terenie.

Określanie pozycji podczas marszu po drodze

Jest stosunkowo łatwą czynnością, ponieważ mając drogę mamy kilka elementów: orientację mapy oraz pierwszą linię "dowiązaną" do przedmiotu terenowego. Teraz trzeba tylko dołożyć tylko jeden element (kierunek, odległość) powiązany z konkretnym przedmiotem terenowym. De facto nie potrzeba tu nawet kompasu - wystarczy linijka.

Pomiarem odległości na drodze

Chyba najprostsza metoda: Jest tu linia i odległość "dowiązana" do punktu charakterystycznego. Rolę linii zwykle pełni droga ale może być również rzeka albo skraj lasu. Metoda pomiaru odległości - do wyboru.
Uwaga: Jeśli droga jest kręta to odłożenie na niej zmierzonej odległości od punktu chrakterystycznego będzie utrudnione. Wtedy praktyczniejsza może być ocena odległości w linii prostej a nie wzduż drogi.
Można też mierzyć odległość od punktu nie położonego na linii (drodze) ale powinien on być możliwie blisko linii - wtedy pozycja będzie wyznaczona dokładniej.
    Na przykładzie obok: Od skrzyżowania z przystankiem autobusowym 1300 metrów w górę.

Sposobem wcięcia wstecz
(czasem nazywanym wcięciem w bok)

  1. Zorientuj mapę i zidentyfikuj na niej przedmiot widoczny na mapie.
  2. Przyłóż linijkę (lub ołówek) do tego przedmiotu na mapie i obracaj nią (linijką, nie mapą!) tak długo aż wskazywany przez nią kierunek pokryje się z kierunkiem na ten przedmiot.
  3. Punkt przecięcia na mapie tego kierunku z drogą będzie twoją pozycją.
Uwaga: Metoda będzie działać nawet jeśli droga nie będzie prosta, ale wtedy trzeba zorientować mapę przy pomocy kompasu. Można też zmierzyć azymut na obiekt i następnie nanieść go na mapę ale po co sobie utrudniać zadanie?

Naniesienie punktu "na prostopadłej"

Jest to właściwie szczególny przypadek metody wcięcia w bok, gdy kąt między drogą a wcięciem wynosi 90°.
Bardziej przydatny do kontrolowania drogi w marszu: "Zaraz będziemy mijać wielki świerk, zaraz... zaraz... już."

Naniesienie punktu na wizurze

Metoda podobna do poprzedniej ale nie potrzeba celować linijką w przedmiot orientacyjny ani nawet orientować mapy. Wystarczy, że dwa obiekty orientacyjne i nasze miejsce stania znajdą się na jednej linii tzw. "wizurze". Mogą się w tym czasie nawet zasłaniać.

Określanie pozycji podczas marszu po bezdrożach

...Stosujemy wtedy, gdy nie stoimy na drodze albo, gdy kształt drogi uniemożliwia wykorzystanie jej do celów nawigacji.

Za pomocą wcięć (linijką lub kompasem)

  1. Wybieramy w terenie dwa punkty charakterystyczne zanaczone na mapie
  2. Orientujemy mapę (magnetycznie)
  3. Przykładamy linijkę do pierwszego znaku na mapie i tak obracamy linijką by na przedłużeniu linijki znalazł się obiekt odpowiadający znakowi.
  4. Wzdłuż linijki od znaku do siebie wykreślamy linię tzw. celową.
  5. Podobnie postępujemy z drugim punktem i wykreślamy drugą celową.
  6. Przecięcie się linii celowych na mapie wyznaczy naszą pozycję.

  7. Dla skontrolowania lokalizacji możemy zrobić jeszcze jedno wcięcie: Jeśli trzecia celowa przetnie się w tym samym punkcie - wszystko OK.
  8. Jeśli trzecia celowa nie trafi w punkt przecięcia to będzie to oznaczać, że źle zorientowaliśmy mapę, żle wykreśliliśmy linie albo sama mapa jest niedokładna. Jeśli nie chce Ci się powtarzać całego procesu to możesz przyjąć, że nasza pozycja znajduje się w środku wykreślonego trójkąta.
Uwaga: Dla większej dokładności powinieneś tak wybierać punkty charakterystyczne, żeby kąt między nimi był jak najbrdziej zbliżony do 90°. Kąty poniżej 30° lub powyżej 150° dają bardzo niedokładne wyniki.
Uwaga: Można też mierzyć azymuty kompasem a następnie wykreślać je "wstecz" na mapie. I czasami ta wersja będzie łatwiejsza do wykonania.

Sposobem Bołotowa.

Jest to własciwie wariacja poprzedniej metody z tym że zamiast kompasu potrzeba do niej przejrzystej kalki (lub folii):
  1. Wybierasz w terenie trzy punkty charakterystyczne.
  2. Na środku kalki wyznaczasz punkt (centralny).
  3. Następnie przykładasz do niego linijkę i celujesz jej krawędzią w pierwszy punkt. Kreślisz celową i podpisujesz, którego punktu dotyczy.
  4. Powtarzasz to jeszcze dwa razy dla pozostałych punktów. Nie ruszasz kalki.

  5. Przenosisz kalkę na mapę i tak ją układasz, żeby każda linia celowa przechodziła przez odpowiadający jej znak na mapie. Mapa nie musi być zorientowana.
  6. Punkt centralny (przecięcia celowych) wskaże na mapie twoją pozycję.
Uwaga: Postaraj się, tak dobierać punkty charakterystyczne, żeby twoja pozycja znalazła się wewnątrz wyznaczonego przez nie trójkąta. A już absolutnie konieczne jest, żeby kąt pomiędzy skrajnymi celowymi wynosił powyżej 60°

Przez celowanie z pomiarem odległości

  1. Zorientować mapę
  2. Wybrać obiekt, który jest na mapie i widoczny w terenie.
  3. Przyłożyć linijke do tego punktu na mapie i wycelować linijką (nie mapą) w ten obiekt w terenie. Narysować linię celową od znaku do siebie.
  4. Określić odległość w terenie do obiektu - np. parokrokami, na oko lub tysięcznymi.
  5. Przeliczyć odległość w skali i odłożyć ją na linii celowej. To jest nasza pozycja.
Mozna też inaczej:
  1. Wybrać obiekt, który jest na mapie i widoczny w terenie.
  2. Zmierzyć azymut na dany przedmiot i przenieść ten azymut na mapę. Narysować linię celową od znaku do siebie. Mapa nie musi być zorientowana.
  3. Określić odległość w terenie do obiektu - np. parokrokami, na oko lub tysięcznymi.
  4. Przeliczyć odległość w skali i odłożyć ją na linii celowej. To jest nasza pozycja.

Pomiarem odległości do trzech punktów

  1. Wybrać trzy punkty charakterystyczne
  2. Zmierzyć odległość do nich parokrokami albo "na oko". Przeliczyć na milimetry w skali mapy.
  3. Przy pomocy cyrkla ustawionego na odpowiedni promień i ustawionego na odpowiednim znaku narysować na mapie trzy łuki.
  4. Punkt przecięcia trzech łuków będzie naszą pozycją
Tyle teoria. A praktycznie?
  1. Pomiar trzech odległości krokami liczonymi na wprost po bezdrożach jest co najmniej utrudniony i męczący.
  2. Z kolei pomiar odległości na oko niesie ze sobą ryzyko błędu. A już błąd rzędu 10-20% sprawia, że pozycja będzie wyznaczona bardzo niedokładnie.
  3. Trzeba nosić ze sobą cyrkiel.
Podsumowanie: Łatwiej i dokładniej będzie zmierzyć azymuty lub wcięcia.

Tworząc niektóre z powyższych grafik wspomagałem się wojskowym podręcznikiem "Terenoznawstwo" z 1965 roku oraz pochodnymi od niego: skryptem dla podchorążych z 1986 roku, oraz poradnikiem "Terenoznawstwo dla harcerzy" Kazaneckiego.

Bez kompasu
Husanotra
Kompas magnetyczny
Pomiar azymutu
Rzeźba terenu
Mapa
Pomiary
Szkice
Wyznaczanie pozycji
Praca na mapie
Marsz na azymut
INO
Bez mapy
GPS
do góry strony